Yapay zekânın varoluşsal bir risk olabileceğini düşünenler, onların önümüzdeki yüzyılda insanlardan daha zeki olabilecekleri konusunda endişelerini dile getiriyorlar

Yapay zekâ, varoluşsal bir risk midir?

İngiliz fizikçi Stephen Hawking, futuristik bir yaklaşımla akıllı makinelerin geliştirilmesinin insanlık için büyük bir tehdit oluşturabileceğini söylemişti. Max Tegmark, Frank Wilczek ve Stuart Russell gibi başka bilim insanları da benzer görüşleri paylaşmaktaydılar.

"Varoluşsal risk" ile insan varlığının kalıcı olarak yok olmasına yol açabilecek tehlike içeren bir durum kastediliyor. 

Yapay zekânın, bu anlamda insan neslini yok etme riski oluşturabileceği düşüncesi, bir kurgu film senaryosundan farksız görünse de bunun ciddiye alınması konusunda bilim insanlarının öne sürdükleri gerekçeler var.

Bu gerekçeleri genel olarak üç ana başlık altında toplamak mümkün. Bunlar: Yapay zekânın insana oranla daha zeki olma potansiyeli; teknoloji yaratabilecek bir zihin yapısı geliştirebilmesi ve biyolojik varlıklara oranla yapısal üstünlükleri.

Gücün kaynağı zekâdır

İnsan gezegene hükmeden bir tür. Bu hakimiyet, onların türler arasında en güçlü ve en cüsseli varlıklar olmalarından kaynaklanmıyor, en zeki tür oldukları için her şeye hakimler.

Bir grup diğerinden daha zeki olduğunda, daha az zeki olanlar için işler iyi gitmez. zekâ, zamanla diğerini kontrol altına alır. 

Yapay zekânın varoluşsal bir risk olabileceğini düşünenler, onların önümüzdeki yüzyılda insanlardan daha zeki olabilecekleri konusunda endişelerini dile getiriyorlar.

Bugün o düzeyde değil, ama varsayalım ki yapay zekâ bir gün makine öğrenimi ve derin öğrenme ile belirli bir zekâ düzeyine erişti.

İddia sahipleri, matematik modellerle çalışan zihin yapıları nedeniyle, belirli bir zekâ düzeyine ulaşan yapay zekânın her alanda insanlardan daha iyi seçimler yapabileceklerini ileri sürüyorlar. Yaptıkları doğru seçimlerle bizlere göre daha doğru kararlar üretecek ve yapacağımız tercihlerde bizler onların bu seçimlerine güveneceğiz.

Ve kaçınılmaz olarak, zamanla insanlar üzerinde kontrolü ele geçirmeleri olasıdır. Dolayısıyla toplumsal yapı ve bireylerin yaşamı bir anlamda onların seçimleri doğrultusunda organize olacak ve bizler de onları sorgulamaksızın takip ediyor olacağız. 

Teknolojik hakimiyet

Zamanla makine öğrenimi ve derin öğrenme egzersizleri ile insan rakiplerinin erişemeyeceği bir hız ve verimlilikle çalışan yapay zeki robotlar ortaya çıkması kuvvetle olasıdır. 

Dahası onlar kendi teknolojilerini yaratabilecek becerilere sahip olabilecekler ve insanlar kendi refahları doğrultusunda birçok iş alanını onlara terketmeyi tercih edeceklerdir.

Yavaş yavaş, günlük yaşam insan için kolaylaşacak ve toplumsal yapıda da karar verme mekanizmaları üzerinde çoğu işleri onlar adına yapay zekâ üstlenecektir.

Ve yapay zekânın kontrolünün artması ile başlangıçta kendi lehlerinde görünen bu durumun daha sonra yaşamlarında büyük bir boşluk yaratacak olması, insanları muhtemelen çok mutlu etmeyecektir.

Bugün bile otomasyon ve başka nedenlerle büyük ölçekli işsizlik, algoritmalara eklenen önyargılar veya kişisel verilerin manipülatif amaçlı kullanılması gibi nedenlerle yapay zekânın sürekli tehdit tahtında oturmasını sağlamıyor mu?

Uzay araştırmaları ve kolonileşme

Yapay zekânın insana üstünlüğü yalnızca zekâ ve teknolojik düzeyle sınırlı değil.

Kısıtlı yaşam süresi olan biz biyolojik yapıların karşısında, yapay zeki robotik varlıkların uzun ömürleri, radyasyon ve oksijensiz ortamlarda bulunma avantajları ile uzay keşfinde ön saflarda yer almaları kaçınılmazdır.

Onların bu araştırmalarda yer alması ile evreni anlama çabamız belki de çok farklı bir yöne evrilecek ve beraberinde şimdikinden çok farklı bir evren algısına sahip olacağız.

Yapay zekâ, bu süreçte insanın yakın gezegenleri kolonize etme tutkusunu gerçekleştirmede insanın önemli bir müttefiki olabilir.

Dahası birkaç yüz yıl içinde, kolonize edilmiş iç ve dış gezegenlerden oluşan birbiri ile iletişim içinde bir robotlar topluluğunun ortaya çıkması da olasıdır, deniyor.

Elbette bu öngörüler, uzak gelecekte farkındalık kazanması olası bir robotik yapay zekâyı adresliyor.

Ancak bu robotik yapay zekâ uzayda sanıldığı kadar özgür değil: Onları da bizlerde olduğu gibi kısıtlayan şey "ışık hızı" oluyor.

Otomasyon ve işsizlik

Yukarıda sözü edilen hususlar uzak gelecekte futuristik yaklaşımlar olarak görülebilir. Ama gerçekleşmeyeceği de söylenemez. Günümüzde bile minimal düzeyde de olsa etkilerini görüyoruz.

Günümüzde tehdit, daha çok dijital alanda tekel konumuna ulaşan ve günümüzde sosyal medya pazarına hakim büyük teknoloji şirketlerinden geliyor. Sonuçta yapay zekâyı en yoğun kullanan onlar.

Twitter, Facebook, WhatsApp, Instagram ve Google'dan YouTube, sosyal medya pazarının neredeyse tüm kontrolünü ellerinde bulunduruyorlar. Dahası geleceğe dönük Ar-Ge çalışmaları da onların tekelinde.

Bu teknoloji şirketleri küresel boyutta geniş kişisel veri havuzuna sahipler. Kullanmakta oldukları yapay zekâ algoritmaları ile sahip oldukları sosyal medya platformlarının dezenformasyon amaçlı kullanımına izin veriyor olmaları beraberinde ırkçılığı, komplo teorilerini, siyasi aşırılığı ve şiddeti körüklerken dezenformasyon amaçlı bot hesaplara da güç sağlıyorlar.

Hemen belirtelim: Burada sözü edilen yapay zekâ, insan zekâsının sahip olduğu bilinç ve duygusallığa henüz sahip değil.

Ancak yapay zekânın gücünü elinde tutan teknoloji şirketleri için durum bir hayli farklı.

Dünya sıralamasında ilk on içinde birbiri peşi sıra dizilmiş, parmakla sayılacak kadar az sayıdaki büyük teknoloji şirketlerinin küresel ölçekte karar alma mekanizmaları üzerinde korkutucu boyutta bir güç yoğunluğu oluşturduğu gerçeği var.

Dahası bu şirketler yalnızca günümüzün teknolojisine hakim değiller; aynı zamanda kuantum bilgi sistemleri gibi geleceğin teknolojilerinin de öncü çalışmalarının sahibi durumundalar.

İçimizi kemiren tehdit unsurunun nasıl ortadan kalkacağı ise bilimsel, yönetsel ve hukuksal açıdan alınacak önlemlere ve yaptırımlara bağlı!

Güneç Kıyak

@NGunecKIYAKngkiyak@gmail.com
Kaynakça

https://www.ibm.com/cloud/learn/what-is-artificial-intelligence https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/papers/2006/P3244.pdf https://www.nytimes.com/2017/05/02/us/hubert-dreyfus-dead-philosopher-of-artificial-intelligence.html
https://www.bbc.com/news/science-environment-39482345