Elleri kelepçeli stadyuma getirilirken, gitarını bırakmıyor, artık belli yoldaşlarıyla birlikte kurşuna dizilecek, yaşamının son dakikalarında "Venceramos" (Kazanacağız) şarkısını söylemekten yine de vazgeçmiyor:

Victor Jara...

Şili'de Başkan Allende faşist darbecilerin topu, tüfeğiyle can verirken, Şili'nin efsanevi şarkıcısı Victor Jara da, demokrasiye inanmış binlerce insanla birlikte vahşi biçimde öldürülüyor.

Jara...

O bir sanatçı.

Başkan Allende ile aynı siyasi görüşte ama, ne Allende ona bir makam mevki öneriyor, ne de onun aklından böyle bir şey geçiyor.

Orkestra şefi

Hiç tartışmasız, dünyanın gelmiş geçmiş en büyük orkestra şeflerinden biri:

Herbert Von Karajan.

İkinci Dünya Savaşı öncesinde ve sırasında Nazi Partisi üyesi, Hitler hayranı.

Bunun ödülünü alıyor, Hitler'in verdiği armağanı gönül rahatlığı ile kabul ediyor:

Hitler döneminde yedi yıl Berlin Devlet Operası Orkestra Şefi.

O da bir sanatçı!..

Savaş sonrasında aklanıyor hatta, çeşitli ülkelerde orkestra şefiliği yapıyor ancak, halkın tepkisi eksik olmuyor.

"Nazi üyeliği" ömrü boyunca onun peşini bırakmıyor.

"Tanrının ilhamıyla"

Bizde 12 Eylül askeri darbe sonrasında anayasayı tanıtma mitingleri düzenlenirken, cunta lideri Kenan Evren İzmir'e gidiyor.

Miting sonrasında akşam yemeğinde Evren ve diğer dört generalin onuruna konser var.

Sahneye çıkan bazı sanatçılar, isim vermek istemiyorum, şarkılarını icra ederken...

Ülkenin çeşitli hapisanelerinde insanlar işkencelerde can veriyor, haksız yere hapis yatıyor.

Onlar da, sanatçı!..

Birkaç yıl sonra bir başka sanatçı Evren'in huzurunda konser verirken:

"Tanrının verdiği ilhamla sizin için beste yaptım".

Adını vermek istemiyorum, o da bir sanatçı.

İktidarlar ve sanatçılar

Dünyanın herhangi bir ülkesinde, herhangi bir lider seçim kazanıp, hükümet kuruyor.

Ancak...

Birebir dinlediğim, rahmetli Süleyman Demirel'in unutamadığım gözlemi:

"Ben çok kez hükümet oldum ama, ne zaman aydınlarla ve sanatçılarla barıştım, o zaman iktidar oldum".

Aynı düşünceyle ülkeyi yönetenler sanatçıları yanlarına çekmek için çaba gösteriyor.

O çabaya cevap veren de var, elinin tersiyle iten de.

Verenlere ödül, vermeyenlere yasaklar, sürgünler, hapisler, hatta ölümler...

Şairlerden ressamlara, yazarlardan bestekarlara, oyunculardan heykeltraşlara, şarkıcılara, her türlü sanatı icra edenlere uzanan sayısız sanatçı her dönemde, eğer iktidardan yana değilse, şu ya da bu biçimde mutlaka hedefte.

Gitar konçertosu

İktidarın iki dudağı arasında, onlardan ödül bekleyenler bir yanda...

O ödülü bir kenara iterek, İspanya İç Savaşı'nda faşizme karşı direnişin unutulmaz müziği Rodrigez'in Gitar Konçertosu ile hayata bağlananların özgürlüğü öte yanda.

Sanatlarıyla iktidara direnenlerin kendilerine güveni...

İktidarın emrine girmeyenler.

Ödül türleri

Ve de iktidara yaranmak amacıyla...

Günün lideri için:

Şiir yazanlar, övgü döktürenler, davetlerde liderle aynı karede görünmek için birbirlerini itenler, iktidarı eleştirenlerin karşısına dikilip, kraldan çok kralcı olanlar...

Onlar sonunda...

Ya devlet TV'lerinde kendilerine sunulan programlarda bütün cehaletleriyle çamları deviriyor,

Ya da, dizilerin vazgeçilmez oyuncuları arasına giriyor.

Devlet TV'si olmadı, aynı cehaletle özel TV'lerde kültür facialarına imza atıyor.

Ya da...

Makam, mevki sahibi oluyor.   

Dev gibi isimler

Günümüzde bizde hepsinden bol bol örnek var.

Bazılarına sorularım var. Örneğin Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü'ne atanan Tamer Karadağlı'ya.

Atandığı koltuk hayli ağır bir koltuk.

Geçmişte o koltukta Muhsin Ertuğrul, Turgut Özakman, Cüneyt Gökçer, Bozkurt Kuruç, Ergin Orbey gibi, tiyatro dünyamıza damgalarını vurmuş, unutulmaz sanatçılar oturuyor.

Hepsi sanatta siyasetin güdümüne karşı, sanatçının özgürlüğüne titreyen dev isimler.

Kendi dönemlerinde dünya klasiklerini sahneye koymuş sanatçılar.

Hangi oyunlar?

Tamer Karadağlı bağımsızlığına düşkün oyuncu ya da şarkıcılara gösterdiği tepkilerle, iktidara yakın bir profil çiziyor. Çizmese, o koltuğa zaten oturtulmazdı!..

Yine de, ona ilk soru:

Bir hazırlık yaptığı varsayımıyla...

Bu tiyatro sezonunda devlet tiyatrolarında sahnelenmesini düşündüğü oyunlar arasında neler var?.. Türk ve yabancı yazar olarak kimlerin oyunları var?..

Evrensel sanatı ön planda tutan oyunlardan hangileri var?..

Yasaklanan festivaller

O değerli koltuğun hakkını vermek üzere, Tamer Karadağlı'ya bir sorum daha var.

Türkiye'nin çeşitli il ve ilçelerinde konserler ve müzik festivalleri sık sık yasaklanıyor.

Yerel yöneticiler hadlerini aşarak, konser verecek sanatçılara hakaret bile edebiliyor.

Oysa...

Malum...

Konser ve festival yasaklamak yaşam tarzına müdahalenin ta kendisi.

Sanatçının ve halkın özgürlüğünü çiğnemenin dik alası.

Tamer Karadağlı da, "sanatçı" ya...

Kendisine şimdi önemli bir koltuk verilmiş ya... 

Sorum şu:  

Konser ve festivallerin yasaklanması hakkında ne düşünüyor?..

Vereceği yanıt sicilinde yerini alır.

Son zamanlardaki performansı belli bile olsa, yine de...

Karadağlı "sanatçı" mı yoksa, "sanatçı" mı?..
 

Yalçın Doğan

[email protected]