Yaşlanma tarihe mi karışıyor: İlk insan denemeleri başladı

Geleceğin yaşlanma karşıtı tıp teknolojilerinde dönüm noktası olabilecek önemli bir klinik deneme başlatıldı. Life Biosciences laboratuvarlarında üretilen "ER-100" kodlu deneysel gen tedavisi, insanlarda ilk defa test ediliyor. Toplamda 18 gönüllünün katılması planlanan Faz I klinik araştırmaları kapsamında, belirlenen ilk hastanın gözüne tek dozluk bir enjeksiyon gerçekleştirildi.

Yaşa bağlı olarak ortaya çıkan ve görme kayıplarına yol açan optik sinir rahatsızlıklarını odağına alan bu çalışma, hücrelerin yeniden gençlik formuna kavuşturulmasını amaçlıyor. İlk etapta ilacın insan organizmasındaki güvenliği ve tolerans sınırları mercek altına alınacak.

ER-100, işlevini yitirmiş retina nöronlarına genç hücrelerin biyolojik özelliklerini kazandırmak üzere geliştirilmiş üç farklı yeniden programlama geninden meydana geliyor. Söz konusu tedavi; açık açılı glokom (OAG) ve arteriyel olmayan anterior iskemik optik nöropati (NAION) gibi doğrudan yaşlanmayla tetiklenen optik sinir hasarlarını tedavi etmeyi amaçlıyor.

Gözün yapısı gereği vücudun geri kalanından izole olması ve oluşabilecek yan etkilerin sadece enjekte edilen bölgeyle sınırlandırılabilmesi, bu ilk klinik testlerin göz üzerinde yürütülmesini sağladı.

Tedavi edici genlerin retina sinirlerine ulaştırılması için laboratuvarda zararsız hale getirilmiş adeno ilişkili virüsler taşıyıcı araç olarak kullanılıyor. Bu taşıma sistemi; OCT4, SOX2 ve KLF4 isimli üç transkripsiyon faktörünün genetik kodlarını hedef hücrelere aktarıyor. Nobel ödüllü ünlü Yamanaka faktörlerinden esinlenilen bu yöntemde, orijinal sistemde bulunan "c-MYC" genine ise yer verilmedi.

Hücrelerin hızla çoğalmasını tetikleyerek kanserleşme riski doğuran bu gen, güvenlik gerekçesiyle formülden tamamen çıkarıldı. Böylece kontrolsüz doku büyümesinin önüne geçilirken sadece gençleşme etkisine odaklanıldı. Biyolojik dengenin bu hassasiyetle ayarlanması zorunluluğu, yaşlanma karşıtı gen mühendisliği çalışmalarının şimdiye dek insan deneyleri aşamasına geçmesini zorlaştıran temel unsurdu.

İnsan vücudundaki her hücre aynı DNA şifresine sahip olsa da üstlendikleri rolleri hangi genlerin aktif olduğu belirliyor. Görme sisteminin temelini oluşturan retina ganglion hücreleri de bu sayede görevlerini eksiksiz yapabiliyor. Hücresel yeniden programlama işlemi eğer kontrolsüz bir şekilde gereğinden fazla ileri götürülürse, hücrelerin kendi kimliklerini unutup işlevsiz hale gelme tehlikesi bulunuyor.

Bu durum hem dokuların çalışmasını bozma hem de tümör oluşumunu tetikleme riski barındırdığından, uzmanlar biyolojik gençleşme ile hücre kimliğinin korunması arasında kritik bir denge gözetiyor. Harvard Tıp Fakültesi Genetik Profesörü ve Life Biosciences kurucu ortağı David Sinclair, yaşlanma sürecinin kalıcı bir hasardan ziyade epigenetik veri kaybından kaynaklandığı teorisini savunuyor.

Yürütülen bu klinik süreç, kaybedilen bu hücresel verilerin geri yüklenmesinin hastalıklar üzerindeki tedavi gücünü ölçmeyi sağlayacak. Mevcut tekniklerden farklı olarak bu gen terapisi DNA dizilimini değiştirmiyor; sadece mevcut genlerin nasıl davranması gerektiğine dair yeni talimatlar göndererek hücrelerin çalışma şeklini modernize ediyor.

Merkezi sinir sisteminin bir parçası olan retina hücreleri, zarar gördüklerinde kendilerini doğal yollarla yenileyemiyor. Bilim insanları, transfer edilen genlerin üreteceği özel proteinler sayesinde glokom yüzünden hasar alan sinirlerde yeniden yapım sürecinin başlayabileceğine inanıyor.

Eğer bu tedavi mekanizması hedeflenen başarıya ulaşırsa, yalnızca görme bozukluklarında değil; Alzheimer benzeri yaşa bağlı gelişen pek çok nörodejeneratif hastalığın tedavisinde de yeni bir dönem başlayabilir.